Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η κλοζαπίνη στην ανθεκτική σχιζοφρένεια



Η σχιζοφρένεια αποτελεί -ίσως- τη σοβαρότερη και την πλέον εντυπωσιακή ψυχική νόσο, προσβάλλουσα το 1% του πληθυσμού, με έντονο αρνητικό αντίκτυπο στην καθημερινή λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ανθεκτικές της μορφές, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στις συνήθεις αντιψυχωτικές θεραπείες και τους συνδυασμούς αυτών.

Για τις μορφές αυτές αποτελεσματικότερο φάρμακο είναι η κλοζαπίνη, η οποία ξεχωρίζει και για τη θεραπευτική της υπεροχή στην αντιμετώπιση της αυτοκτονικής και της βίαιης συμπεριφοράς. Μολονότι είχε εισαχθεί στη θεραπευτική πρακτική ήδη από το 1971, συγκαταλέγεται στα λεγόμενα 2ης γενιάς αντιψυχωτικά, καθώς καταπολεμά αποτελεσματικά τα θετικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας (ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες κτλ), χωρίς τις εξωπυραμιδικές παρενέργειες (δηλαδή τις παρκινσονικού τύπου δυσκινησίες) που συνοδεύουν τη δράση των 1ης γενιάς αντιψυχωτικών.

Τον αρχικό ενθουσιασμό που συνόδευσε τη θεραπευτική της χρήση, διαδέχθηκε η επιφυλακτικότητα και η απόσυρσή της το 1975, καθώς ενοχοποιήθηκε για τον θάνατο 8 ασθενών στη Φιλανδία από ακοκκιοκυτταραιμία. Το 1990 επανακυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες και πλέον η χορήγησή της είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη, στο πλαίσιο συγκεκριμένων πρωτοκόλλων αιματολογικής και καρδιολογικής παρακολούθησης των ασθενών που τη λαμβάνουν. Ιδιαίτερο, μάλιστα, ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξωνοσοκομειακή χορήγησή της, δηλαδή η λήψη της από ασθενείς που δεν νοσηλεύονται αλλά παραμένουν στην κοινότητα. Με τον τρόπο αυτό έχουμε τα αθροιστικώς συγκλίνοντα οφέλη κόστος - αποτελεσματικότητας και κόστους - αποδοτικότητας, τα οποία προκύπτουν από τη χορήγηση του πλέον αποτελεσματικού αντιψυχωτικού, και μάλιστα χωρίς την οικονομική και στιγματιστική επιβάρυνση της ψυχιατρικής ενδονοσοκομειακής νοσηλείας.
Θα πρέπει να σημειώσουμε, επίσης, πως οι ασθενείς με σοβαρές ψυχιατρικές παθήσεις (και ιδίως οι πάσχοντες από σχιζοφρένεια) παρουσιάζουν κατά 2 έως 3 φορές υψηλότερο βαθμό θνησιμότητας σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Η χρήση δε των ψυχοτρόπων φαρμάκων μπορεί να αυξήσει έτι περαιτέρω τον κίνδυνο σωματικών επιπλοκών και διαταραχών, ανάμεσα στις οποίες κατέχουν σημαντική θέση οι αιματολογικές παρενέργειες.

Η χρήση των αντιψυχωτικών φέρεται να συνδέεται με περιστατικά αιμορραγιών, φλεβικής θρομβώσεως και ελλαττωματικής λειτουργίας των αιμοπεταλίων. Η λευκοπενία και η ακοκκιοκυτταραιμία αποτελούν αιματολογικές επιπλοκές που δύνανται να συνοδεύουν, σε ποσοστά 3% και 1% αντίστοιχα, τη χορήγηση (κυρίως, αλλά όχι μόνον) της κλοζαπίνης (ιδιαίτερα μάλιστα  κατά τους 3 πρώτους μήνες της θεραπείας) και των φαινοθειαζινών, με τους ηλικιωμένους ασθενείς να εμφανίζουν περισσότερη ευαλωτότητα στις εκ των αντιψυχωτικών προκαλούμενες δυσκρασίες του αίματος. Η συγχορήγηση της κλοζαπίνης με αντιμικροβιακούς παράγοντες, με αναστολείς της αντλίας πρωτονίων και με άλλους γαστρεντερολογικούς παράγοντες δύναται να συνοδευτεί από αυξημένες αιματολογικές ανεπιθύμητες ενέργειες. 

Επίσης πρέπει να αποφεύγεται η συγχορήγησή της με καρβαμαζεπίνη, καθώς η τελευταία ευθύνεται για περιπτώσης ουδετεροπενίας και ακοκκιοκυτταραιμίας, ενώ και η χρήση παροξετίνης (αντικαταθλιπτικό με δράση εκλεκτικού αναστολέα επαναπρόσληψης της σεροτονίνης), μπορεί να επισπεύσει την εμφάνιση της σχετιζόμενες με τη λήψη κλοζαπίνης ουδετεροπενίας. Έχουν, ακόμη, αναφερθεί περιστατικά ουδετεροπενίας από τη χορήγηση ρισπεριδόνης, η οποία, σε συγχορήγηση με την κλοζαπίνη αυξάνει (όπως και οι σεροτονινεργικοί αναστολείς υποδοχέων) τα επίπεδα της τελευταίας στο πλάσμα.

Σημαντικά βήματα επιτελούνται προς την κατεύθυνση της εφαρμογής φαρμακογενετικού test για τον εντοπισμό ομάδων ασθενών υψηλού ρίσκου για την εκ της κλοζαπίνης προκαλούμενη ακοκκιοκυτταραιμία, καθώς η επιβαλλόμενη τακτική αιματολογική παρακολούθηση που υποχρεωτικά συνοδεύει τη χορήγησή της, αποβαίνει περιοριστική για αρκετούς από τους ασθενείς, ευθυνόμενη για την υπο-χρησιμοποίηση του φαρμάκου, στην καθ' ημέρα κλινική πράξη, μολονότι αποτελεί τη μόνη, βασισμένη σε αποδείξεις, αποτελεσματική θεραπεία εκλογής για την ανθεκτική σχιζοφρένεια. Υπογραμμίζεται, επίσης, πως μετά από έναν χρόνο λήψης κλοζαπίνης, ο κίνδυνος εμφάνισης ακοκκιοκυτταραιμίας εξισώνεται με εκείνον από τη λήψη χλωροπρομαζίνης, η οποία συγκαταλέγεται στα 1ης γενιάς αντιψυχωτικά.

Η ενδελεχής γνώση των παρενεργειών και των αιματολογικών -και όχι μόνον- επιδράσεων των αντιψυχωτικών φαρμάκων μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση των βέλτιστων θεραπευτικών επιλογών και στρατηγικών για τους ασθενείς μας.

Γράφει ο Χρίστος Χ. Λιάπης MDMScPhD, Ψυχίατρος, Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Πράσινα κόπρανα: Να ανησυχήσω ή όχι;

Ανδιαπιστώσετε ότι τα κόπρανά σας είναι πράσινα, πιθανότατα να θορυβηθείτε. Όμως, το περίεργο αυτό χρώμα, δεν αποτελεί απαραίτητα αιτία ανησυχίας. Το χρώμα των κενώσεων σας είναι συχνά μια αντανάκλαση του τι τρώτε. Το πράσινο χρώμα ενδεχομένως να οφείλεται στην κατανάλωση πολλών πράσινων λαχανικών, όπως το σπανάκι και το μπρόκολο, καθώς αυτές οι τροφές περιέχουν μεγάλες ποσότητες μιας πράσινης χρωστικής ουσίας, της χλωροφύλλης.
Άλλες διατροφικές πιθανές αιτίες είναι η λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου και χρωματισμένα με πράσινο τρόφιμα, όπως ορισμένα μίγματα αρωματισμένων ποτών, γρανίτες και κερασάκια τουρτών γενεθλίων,.
Η χολή, το κίτρινο-πράσινο πεπτικό υγρό που εκκρίνεται από το ήπαρ και αποθηκεύεται στη χοληδόχο κύστη, μπορεί επίσης να ευθύνεται για τα πράσινα κόπρανα.
«Το φυσιολογικό χρώμα των κοπράνων είναι καφέ. Η παρουσία της χολερυθρίνης στη χολή ευθύνεται για το χρώμα των κοπράνων. Διαταραχές στη χολερυθρίνη είναι δυνατόν να χρωματίσουν τα κόπρανα πράσινα, γκρι ή λευκά, σαν στό…

Τα μεγαλύτερα λάθη που κάνεις στο πρωινό

Έχουμε πει πολλές φορές πόσο σημαντικό είναι το πρωινό μας, και γιατί. Έχουμε προτείνει συνταγές, ιδέες, συνδυασμούς για να αξιοποιήσουμε στο έπακρο αυτό το γεύμα, για να το κάνουμε όσο πιο γευστικό και υγιεινό γίνεται. Υπάρχουν, όμως, μερικά λάθη που εξακολουθούμε να κάνουμε, και μας στοιχίζουν. Ποια είναι αυτά;
Τρώμε πρωινό ''στο πόδι'' Αντί να σηκωθούμε δέκα λεπτά νωρίτερα και να φτιάξουμε το πρωινό μας, κοιμόμαστε λίγο παραπάνω, φεύγουμε από το σπίτι βιαστικά και παίρνουμε κάτι γρήγορο από τον δρόμο. Μία τυρόπιτα, μια μπάρα δημητριακών, ή κάτι σχετικό. Αυτό είναι τεράστιο λάθος—και θα εξακολουθούσε να είναι λάθος, ακόμα κι αν η γρήγορη επιλογή που κάναμε στον δρόμο ήταν πιο υγιεινή. Όσοι κάθονται στο τραπέζι να φάνε το πρωινό τους, μπορούν να φάνε με μεγαλύτερη σύνεση. Έχει αποδειχθεί πολλές φορές μέσα από έρευνες ότι η ψυχολογία μας παίζει σημαντικό ρόλο στην διατροφή. Επιπλέον, όσο περισσότερο βιαζόμαστε, υπάρχει η πιθανότητα να μην μασάμε το φαγητό μας σωστά, αυ…

Μην περιμένεις να μαντέψει ο άλλος πώς νιώθεις - Μίλα του!

Μην περιμένεις να μαντέψει ο άλλος πώς νιώθεις. Όποιος κι αν είναι. Σύντροφος, φίλος, συνάδελφος. Μίλα του. Η σιωπή δεν είναι πάντα χρυσός, άστους να λένε.
Βγάλε από μέσα σου το παράπονο, τον θυμό, τον έρωτά σου… ό,τι είναι αυτό που σε προβληματίζει, σε στενοχωρεί, σε φοβίζει ή σε κάνει να νιώθεις όμορφα. Πολλές φορές αυτό που είναι αυτονόητο για μας, δεν είναι για τον άλλον.
Κι αυτό αφορά κυρίως εμάς τις γυναίκες και το υπερ-αναλυτικό μυαλό μας. Είμαστε εμείς που έχουμε περισσότερο ανάγκη τη διέξοδο από το συναισθηματικό μπλοκάρισμα που μπορεί να μας προκαλούν οι συμπεριφορές ή τα λόγια των άλλων. Ας προκαλέσουμε τις προθέσεις ν? αποκαλυφθούν, παίρνοντας φυσικά το ρίσκο της απογοήτευσης, καθώς μπορεί να είναι όλα παιχνίδια του μυαλού μας.
Οι προσωπικές μας σχέσεις με τους ανθρώπους που αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας είναι σχέσεις που δεν πρέπει να αφήνονται στη σιωπή και σε μια υποθετική προσέγγιση του «τι θέλει να πει ο ποιητής».
Ο άλλος μπορεί να είναι απορροφημένος από τ…