Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

H ψυχολογία της εκδίκησης



Η έννοια της εκδίκησης είναι τόσο παλιά όσο και η ανθρώπινη ιστορία. Ο Κώδικας του Χαμουραμπί, για παράδειγμα, η παλαιότερη καταγραφή ποινικού κώδικα της Ιστορίας (1760 π.Χ.), βασίζεται στην ισχυρή πεποίθηση της εκδίκησης κατά του θύτη, στην αρχή της ανταπόδοσης των ίσων. Αναπαρίσταται λογοτεχνικά από τον Σαίξπηρ στον «Macbeth», τηλεοπτικά με σειρές όπως το «Game of Thrones», και κινηματογραφικά με ταινίες όπως το «Kill Bill», «Django Unchained»κ.α.
Η εκδίκηση είναι ένα συναρπαστικό και συχνά σαγηνευτικό διαπροσωπικό γεγονός. Είναι κοινό θέμα της λαϊκής ψυχαγωγίας, αναμφίβολα γιατί πολλοί από αυτούς που έχουν αδικηθεί θα καλωσόριζαν την ευκαιρία να εκδικηθούν τους ανθρώπους που τους έβλαψαν –με την προϋπόθεση φυσικά ότι δεν θα ακολουθούσαν αντίποινα.

Η αποκατάσταση της δικαιοσύνης, και η εξισορρόπηση της συναισθηματικής, οικονομικής ή σωματικής οδύνης είναι συνήθως το κίνητρο πίσω από πράξεις εκδίκησης. Σε πολλές περιπτώσεις όμως, η αρχική οδύνη του θύματος ωχριά μπροστά στην οδύνη που αυτο-προκαλεί όταν αναζητά εκδίκηση, και η ισότητα που επιδιώκει ανατρέπεται ξανά.
Ένα τρανταχτό παράδειγμα εκδίκησης είναι η υπόθεση της Lorena Bobbitt η οποία το 1993 αφού έπεσε θύμα σωματικής κακοποίησης και βιασμού από τον άντρα της, τον εκδικήθηκε ευνουχίζοντας τον καθώς κοιμόταν στο κρεβάτι τους. Έπειτα έφυγε από το σπίτι, και πέταξε το κομμένο μέλος από το τζάμι του αυτοκινήτου, ευτυχώς όμως για το σύζυγο, η αστυνομία το εντόπισε και επανενώθηκε χειρουργικά. Η υπόθεση της Lorena Bobbitt, αν και ακραία, είναι ένα δυνατό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η αρχική παράβαση ή αδίκημα οδηγεί σε μια πράξη εκδίκησης όπου το θύμα προσπαθεί να πατσίσει.

H εκδίκηση ενώ ξεκινά ως προσπάθεια επαναφοράς της ισορροπίας στη σχέση, μπορεί να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα. Ο δράστης μπορεί πλέον να θεωρεί τον εαυτό του θύμα, και να εκκινήσει ένας νέος κύκλος εκδίκησης.
Οι άνθρωποι που πληγώθηκαν ή προδόθηκαν πιστεύουν χωρίς καμιά αμφιβολία ότι αν το έτερο μέλος υποφέρει θα αισθανθούν καλύτερα, ο συναισθηματικός τους πόνος θα μειωθεί. Είναι αλήθεια; Ή μήπως η εκδίκησηγίνεται αυτο-καταστροφική; Ο Κομφούκιος είπε «Πριν ξεκινήσεις ένα ταξίδι για εκδίκηση σκάψε δύο τάφους». Ο Γκάντι μέλλον συμφωνούσε μαζί του:«Το μόνο αποτέλεσμα που θα έχει το οφθαλμός αντί οφθαλμού, είναι να κάνει όλον τον κόσμο τυφλό».

Οι Carlsmith, Wilson & Gilbert (2008) διερεύνησαν το συναισθηματικό αντίκτυπο της εκδίκησης σε μια πειραματική συνθήκη στην οποία 48 φοιτητές πανεπιστημίου κλήθηκαν να συμμετάσχουν σε ένα συνεργατικό παιχνίδι, όπου όλοι θα κέρδιζαν τα ίδια χρήματα. Όμως, ένας από αυτούς με δόλιο τρόπο κέρδισε περισσότερα εις βάρος των άλλων. Έπειτα, οι ερευνητές χώρισαν τους συμμετέχοντες σε τρεις ομάδες: Στους «εκδικητές»δόθηκε η ευκαιρία αντιποίνων, στους «μη εκδικητές» δε δόθηκε αντίστοιχη ευκαιρία και η τρίτη ομάδα ερωτήθηκε για τις προβλέψεις τους: πώς φαντάζονταν ότι θα ένιωθαν αν εκδικούνταν;

Οι περισσότεροι ανέφεραν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι αν τους δινόταν η ευκαιρία θα τιμωρούσαν τον δράστη, αλλά αυτοί που το έκαναν τελικά ένιωθαν χειρότερα από αυτούς που δεν είχαν την ευκαιρία να εκδικηθούν. Οι περισσότεροι πίστευαν ότι αυτό θα τους έκανε να νιώσουν καλύτερα, θα έδινε ένα κλείσιμο, θα σκέφτονταν λιγότερο για το θύτη, είχε όμως το αντίθετο αποτέλεσμα –η εκδίκηση έκανε τους ανθρώπους να σκέφτονται περισσότερο το θύτη, το οποίο με τη σειρά του τους έκανε να νιώθουν χειρότερα. Και ενώ δεν προέβλεπαν καμία διαφορά, τα αρνητικά συναισθήματα εντείνονταν όταν οι άνθρωποι

Οι ερευνητές λοιπόν καταλήγουν ότι τα αρνητικά συναισθήματα οφείλονται στο ότι:
Οι άνθρωποι που εκδικούνται σκέφτονται έντονα τον αρχικό θύτη, ενώ αυτοί που δεν εκδικούνται προχωρούν τη ζωή τους και σκέφτονται λιγότερο τον θύτη.
Οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται τις διαφορετικές συναισθηματικές συνέπειες του να είναι κανείς μάρτυρας από το να είναι ηθικός αυτουργός της τιμωρίας.
Η συγχώρεση ή έστω το να αφήνει κανείς πίσω του οδυνηρές καταστάσεις είναι μια πρόκληση. Αλλά όπως λέει και ο Chuck Palahniuk (Αμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος):
«Αυτή είναι η καλύτερη εκδίκηση: Η ευτυχία. Τίποτα δεν εξοργίζει περισσότερο τους ανθρώπους από το να βλέπουν κάποιον να έχει μια καλή ζωή.»

http://www.mypsychology.gr/
Σταυρούλα Ανθή-Ψυχολόγος
Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Οι νόσοι του λιπώδους ιστού, το παραμύθι των θερμίδων και η "ανήθικη" διάγνωση της παχυσαρκίας

Στις μέρες μας η αισθητική  αρχίζει και επισκιάζει (δυστυχώς) πολλούς τομείς της παραδοσιακής evidence-based προληπτικής Ιατρικής.
Και αυτό δεν είναι κάτι υποχρεωτικά κακό, όταν η αισθητική γίνεται από γιατρούς γιατί αν και αισθητική δεν παύει να είναι Ιατρική. Ομως στο τερέν του μάρκετινγκ και του κέρδους, βρίσκουν δυστυχώς πρόσφορο έδαφος πολλοί επιτήδειοι για να προσφέρουν..ιατρικές υπηρεσίες , μη έχοντας ιατρική κατάρτιση.  Και είναι πλέον τόσο πολλοί που έχουν εντυπωθεί στην κοινωνία επίσημα ως θεραπευτές δυστυχώς. Ενας από τους πιο πληγέντες τομείς είναι ο τομέας της παχυσαρκίας. 
Πάνω στο εύκολο και γρήγορο κέρδος της απελπισίας του ασθενούς μια ολόκληρη βιομηχανία ..μαλώνει για την ένδεια και την περίσσεια θερμίδων, δηλαδή ενός ενεργειακού αριθμού τόσο μα τόσο σχετικού που αγγίζει τα όρια της εξαπάτησης. Γιατί σχετικού; Για σκεφτείτε λίγο. Διαβάζουμε ότι η τροφή τάδε έχει 200 θερμίδες. Μια τροφή που την φτιάχνει η μητέρα ή γυναίκα μας, ο μάγειρας, που την φτιάχνουν στην Ελλάδ…

Πράσινα κόπρανα: Να ανησυχήσω ή όχι;

Ανδιαπιστώσετε ότι τα κόπρανά σας είναι πράσινα, πιθανότατα να θορυβηθείτε. Όμως, το περίεργο αυτό χρώμα, δεν αποτελεί απαραίτητα αιτία ανησυχίας. Το χρώμα των κενώσεων σας είναι συχνά μια αντανάκλαση του τι τρώτε. Το πράσινο χρώμα ενδεχομένως να οφείλεται στην κατανάλωση πολλών πράσινων λαχανικών, όπως το σπανάκι και το μπρόκολο, καθώς αυτές οι τροφές περιέχουν μεγάλες ποσότητες μιας πράσινης χρωστικής ουσίας, της χλωροφύλλης.
Άλλες διατροφικές πιθανές αιτίες είναι η λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου και χρωματισμένα με πράσινο τρόφιμα, όπως ορισμένα μίγματα αρωματισμένων ποτών, γρανίτες και κερασάκια τουρτών γενεθλίων,.
Η χολή, το κίτρινο-πράσινο πεπτικό υγρό που εκκρίνεται από το ήπαρ και αποθηκεύεται στη χοληδόχο κύστη, μπορεί επίσης να ευθύνεται για τα πράσινα κόπρανα.
«Το φυσιολογικό χρώμα των κοπράνων είναι καφέ. Η παρουσία της χολερυθρίνης στη χολή ευθύνεται για το χρώμα των κοπράνων. Διαταραχές στη χολερυθρίνη είναι δυνατόν να χρωματίσουν τα κόπρανα πράσινα, γκρι ή λευκά, σαν στό…

Πώς η κορτιζόλη, η ορμόνη του στρες, μας παχαίνει

Η κύρια ορμόνη του στρες,  η κορτιζόλη, φαίνεται πως ευθύνεται για την αύξηση του σωματικού μας βάρους. Η κορτζόλη παράγεται στα επινεφρίδια και έχει τρεις κύριες εργασίες: αυξάνει το σάκχαρο, αυξάνει την αρτηριακή πίεση και ρυθμίζει την ανοσοποιητική λειτουργία. «Είναι μια “παρορμητική” ορμόνη που μας κάνει να αισθανόμαστε έξυπνοι και ετοιμοπόλεμοι! Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή. Ο «διακόπτης» αυτός μπορεί ξαφνικά να γυρίσει στο κόκκινο και τότε μετατρέπεται σε πρόβλημα» λέει η Dr. Παπαγιαννίδου Ελένη, Κλινική Διαιτολόγος.
Η υψηλή κορτιζόλη φαίνεται πως αυξάνει το βάρος, ενώ τρώμε ελάχιστα και γυμναζόμαστε έντονα σχεδόν καθημερινά. Μειώνει εγκεφαλικές χημικές ουσίες, όπως σεροτονίνη και ντοπαμίνη και μας κάνει να τρώμε λόγω εκνευρισμού όπως αναφέρει η κ. Παπαγιαννίδου σύμφωνα με το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Όταν παραμένει συνέχεια υψηλή, το σώμα πιστεύει λανθασμένα ότι λιμοκτονεί και αρχίζει να αποθηκεύει περισσότερο λίπος για περιόδους «ασιτίας» δηλαδή στρες. Αυτό με τη σειρά του …

Οι βαφές των μαλλιών και η λευχαιμία

Ορισμένες ουσίες που υπάρχουν στις βαφές μαλλιών έχουν τη δυνατότητα να προκαλούν καρκίνο στα ζώα.
Οι βαφές μαλλιών που χρησιμοποιούνταν τα παλαιότερα χρόνια ιδιαίτερα πριν από το 1980, αυτές που ήσαν σκούρου χρώματος και που παρέμεναν στα μαλλιά για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ήσαν περισσότερο καρκινογόνες από άλλες.
Οι άνδρες και γυναίκες που χρησιμοποιούσαν βαφές μαλλιών μόνιμου τύπου πριν από το 1980, παρουσιάζουν μεγαλύτερο κίνδυνο να προσβληθούν από λευχαιμία σε σύγκριση με άλλους ενήλικες, που ποτέ δεν χρησιμοποίησαν βαφές μαλλιών.
Οι βαφές μαλλιών απασχόλησαν κατ΄ επανάληψη τους ερευνητές αναφορικά με το συσχετισμό χρήσης τους και πρόκλησης ορισμένων καρκίνων. Υπήρξαν έρευνες που έδειξαν, ότι η χρήση βαφών των μαλλιών παλαιού τύπου, αυξάνει τον κίνδυνο για λευχαιμία, πολλαπλό μυέλωμα και λέμφωμα. Υπήρξαν όμως και έρευνες που δεν έφτασαν στο ίδιο συμπέρασμα.
Γιατροί από το πανεπιστήμιο του Ιλλινόις στο Σικάγο, σύγκριναν 769 ασθενείς που έπασχαν από λευχαιμία με 623 ενήλικες χωρ…

Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε την αχαριστία

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του αχάριστου ανθρώπου; Τι μπορείς να κάνεις εσύ για να αντιμετωπίσεις έναν τέτοιο άνθρωπο;
Για μία ακόμα φορά βοήθησες τον καλύτερο σου φίλο που σε είχε ανάγκη, έκανες ό,τι καλύτερο μπορούσες, παραμέρισες τις προσωπικές σου ασχολίες και σαν αντάλλαγμα πήρες δυσαρέσκεια και αδιαφορία. Και αναρωτιέσαι για ποιο λόγο είναι τόσο αχάριστος και δε σου είπε ούτε ένα απλό «ευχαριστώ»; Εάν το παραπάνω σενάριο σου ακούγεται οικείο, τότε έχεις να αντιμετωπίσεις έναν αχάριστο άνθρωπο. Δυστυχώς, στην καθημερινή μας ζωή ερχόμαστε σε επαφή με αρκετούς τέτοιους ανθρώπους. Ο Κλεόβουλος τονίζει πως «ο αχάριστος άνθρωπος μοιάζει με σπασμένο πιθάρι, στο οποίο ότι καλό και αν ρίξεις θα πέσει στο κενό».
Ποια είναι όμως τα χαρακτηριστικά του αχάριστου ανθρώπου; Ο αχάριστος άνθρωπος συνεχώς παραπονιέται για τη δουλειά του, το σπίτι του, την πόλη του, την οικονομική του κατάσταση και τη ζωή του. Πάντα θα βρει κάτι άσχημο και δυσάρεστο να εστιάσει την προσοχή του. Πιστεύει πως είνα…